ermeni sorunu soykırımı meselesi Tehciri Katliamları Katliamı Sürgün Sürgünü Sürgünleri Ermeniler Ermenileri Cemaati Cemaat Anadolu Türkiye Osmanlı İmparatorluğu Osmanlılar tarihte 1915

ERMENİ SOYKIRIMI VE TARİHSEL HAFIZA

(Özet)

     Son yıllarda Ermeni Soykırımı'na (1915-1922) duyulan ilgi daha da arttı. Bu her şeyden önce o tarihsel olayın birçok ülke tarafından tanınmasından ileri gelmektedir. Ancak, resmi Türk tarihçiliği ve Türk tezlerini benimseyen tarihçilik doğruluğu kesin tarihi olayları çarpıtmaya ve reddetmeye devam etmektedir.

     Oysaki, çeşitli dillerde yayımlanmış resmi belgelerin yanısıra, halk tarafından söz konusu olayların doğrudan etkisi altında anlatılanların da önemli bir tarihi belge değeri vardır. O kitlesel siyasi cürümün nesnesinin Ermeni halkının ta kendisi olması nedeniyle, ve nasıl ki her suçun aydınlanmasında tanıkların verdiği ifadeler belirleyici rol oynuyorsa bu vakada da, görgü tanıklarının anlattıklarını temel almak gerekmektedir. Bu anlatımlardan her biri Ermeni Davası'nın adil bir biçimde çözümlenmesi ve Ermeni Soykırımı'nın tanınması çalışmasında hukuki açıdan kanıt değeri taşımaktadır.

     Tehcir ve soykırım neticesinde batı Ermenilerinin hissedilir bir kısmı (1,5 milyonu aşkın insan) yok oldu; mucize eseri olarak kurtulanlar ise tarihsel bir gerçeklik olarak Ermeni Diasporası'nı oluşturmak üzere dünyanın çeşitli ülkelerine dağıldılar. O trajik olayların görgü tanıklarından birçoğu 1920'li yıllardan itibaren düzenli aralıklarla Diaspora'dan Sovyet Ermenistanı'na dönmüş ve kendi evvelki memleketlerini simgeleyen yeni inşa edilmiş yerlere yerleşmişlerdir.

     1955 yılından itibaren, yaklaşık 50 yıl boyunca, (halkın kullandığı dile sadık kalarak) Ermeni Soykırımı'ndan mucize eseri olarak kurtulmuş görgü tanıklarının ve hayatta kalanların anlattıklarını (600 birim) yazıya döktük; bunların ses ve görüntülerini kaydettik. Bu hikâyelerin orijinalleri Ermenistan Cumhuriyeti Ulusal Bilimler Akademisi Ermeni Soykırımı Müze-Enstitüsü'nün arşivlerinde saklanmaktadır.

     Bu incelemedeki etnografik konular Ermenice kitabımızdan alınmıştır (Verjine Svazlian. Ermeni Soykırımı. Hayatta Kalan Görgü Tanıklarının Anlattıkları. Erivan, EC UBA "Gitutyun" Basımevi, 2000, 500 sayfa).

     Bu araştırmada Ermeni Soykırımı'nın gidişatı ve tarihsel olayları sunulmuş; bunlar, Batı Ermenistan, Kilikya ve Anadolu'daki 70 yerleşim yerinden zorla tehcir edilen, Ermenistan'a ve Diaspora'ya yerleşen (Yunanistan, Fransa, İtalya, Almanya, ABD, Suriye, Lübnan, Irak, Mısır, Balkan ülkeleri, Türkiye) Ermeni Soykırımı'ndan kurtulmuş görgü tanıklarının anlattıklarıyla ve tarihsel nitelikli (Ermenice ve Türkçe) şarkılarla tamamlanmış, gerçeklenmiş ve teyit edilmişlerdir.

     Olayları kaydeden o tanık hikâyeleri Birinci Dünya Savaşı sırasında Jön Türk Hükümeti'nin organize ettiği, Ermenilere yönelik seferberliği, silah toplama faaliyetlerini, kitlesel tehcir ve kıyımları gerçeğe uygun bir şekilde yeniden yansıtmaktadırlar.

     Halktan elde edilen o konular, tarihin kavranması açısından taşıdıkları önem ve özgünlükleri nedeniyle, Ermeni Soykırımı'nı halkın kullandığı sade dille aydınlatan, objektif, olaylara dayanan, güvenilir ve inkâr edilemez tanık hikâyeleri haline gelmektedirler.

VERJİNE SVAZLIAN

GERİ DÖN YAYIMCININ NOTU HİKÂYELERİN ÖZELLİKLERİ SOYKIRIMIN GİDİŞATI YAZAR HAKKINDA KAYNAKÇA